Woordenlijst toegesneden op de website;
Tot begrip komen
van: Mr.Drs.A.Börger

Een moeilijk woord niet gevonden?
Email

A   B   C   D   E   F   G   H   I   J   K   L   M   N   O   P   Q   R   S   T   U   V   W   X   Y   Z  

  • Aanzijn

  • Abessinië

  • Absolutisme

  • Adagium

  • Afdringen

  • Affirmatief

  • Albion

  • Allegorie

  • Allengskens

  • Androgyn

  • Anomalie

  • Apodictisch

  • Apotheose

  • Astraal

  • Atavisme

  • Amhaars

  • Ampel

  • Averechts

  • Autarkie

  • Autocratie

  • Avondland

  • Apodictisch

  • Bacove

  • Bacteriofaag

  • Beaat

  • Bewusteloosheid

  • Biappen

  • Breidel

  • Bijzonderheid

  • Caesaropapisme

  • Canaille

  • Canon(cultuur)

  • Casus belli

  • Catharsis

  • Caudillo

  • Causaliteit

  • Centroversie

  • Chemisme

  • Chicane

  • The City

  • Cliëntelisme

  • Climacterium

  • Comintern

  • Condotteri

  • Constituante

  • Contigenteren

  • Contrefort

  • Cultuurcanon

  • Cultuurstelsel

  • Dauphin

  • Decadentie

  • Decadentie

  • Decreteren

  • Demos

  • Desavoueren

  • Detailleren

  • Determinisme

  • Diocesaan

  • Diaspora

  • Dispereert niet

  • douairière

  • Duce

  • Eigendommelijk

  • Egotisme

  • Erotisme

  • Eugenese / Eugenetica

  • Entente

  • Epigoon

  • Erlangen

  • Ersatz

  • Eschatologie

  • Esoterisch

  • Etnologie

  • Eubiotiek

  • Exoterisch

  • Falange

  • Fraseologie

  • G.G.

  • Facto / Jure

  • Gedementeerd

  • Geparenteerde families

  • Grel/Grelle

  • Handelskapitalisme

  • Hegehöfe

  • Hetaere

  • Heterogeen

  • Heteronomie

  • Hekatombe

  • Hidalgo

  • Hieros gamos

  • Horde

  • Hybris

  • Idealiteit

  • Ideëel

  • Identificatie

  • Iegelijk

  • Infernaal

  • Illusoir

  • Immanent

  • Indeterminisme

  • Incrimineren

  • Indolent

  • Insurgent

  • Jure

  • Justem pretium

  • Kabalistisch

  • Laboreren

  • Maja

  • Mantsjoerije of Mantsjoekwo

  • Maquis

  • Mercantilisme

  • Middellijk

  • Memento mori

  • Modus vivendi

  • Monade, monadisch

  • Monstrans

  • Mysten

  • Natuurlijk

  • Negatie/Negeren

  • Negus

  • Nuntius, Nuntii

  • Oligarchie

  • Ontologie

  • Oorzakelijkheid

  • Orde (aan de orde stellen)

  • Orgiastisch

  • Ouroboros

  • Pact, pacteren

  • Paladijn

  • Palliatief

  • Parthenogenese

  • Particularisme

  • patina

  • Perifide Albion

  • Persona

  • Pervers

  • Phillipica

  • Pleonasme

  • Polygynie

  • Polyandrie

  • Potemkin dorp

  • Premisse

  • Prijsverklaren

  • Priori

  • Primus inter pares

  • Promiscu´teit

  • Psychotechniek

  • Rampokker

  • ras versus beschaving

  • Rationalisatie

  • Repressie

  • Resigneren

  • recipiëren

  • Regrediëren

  • Rex (partij)

  • Roedenbundel

  • Rusten

  • Sacrocanctus

  • Sanctioneren

  • Schoon

  • Schutzhaft

  • Secularisering

  • Sermoen

  • Slaken

  • Sophisterij

  • Stachanovisme

  • Stiljagi

  • Sublimering

  • Suburbia

  • Suprematie

  • Synthese

  • Synthetisch vermogen

  • Talio

  • Tautologie

  • Tertium non datur

  • Testimonium paupertatis

  • Theosofie

  • Teleologie

  • Trancenderen

  • Transsubstantiatie

  • Tribuun

  • Tripolitanie

  • ultima ratio

  • Universalisme

  • Usance

  • usurpator

  • va-banque

  • Voorslaan

  • Verdringen (psych.)

  • Verwezelijken

  • V.N.V, Vlaams Nationaal Verbond

  • Vrijheid, negatieve- en positieve-.

  • Het voorbewustzijn

  • Völkischer Beobachter

  • Vore, voor

  • vroegkapitalisme

  • Wereldgericht

  • Wijl

  • Zedelijk, zedelijk doel

  • Zich bekennen

  • Zwevende koopkracht:










    Aanzijn

    tegenwoordigheid, bestaan.
    In uitdrukkingen: m.n. leven.

    terug









    Abessinië

    Zo werd Etiopië ook wel genoemd vˇˇr WO-II.

    terug









    Absolutisme

    De absolute monarchie of het absolutisme is een regeringsvorm waarbij de vorst over volledig regerende autoriteit beschikt; hij is niet door wetten gebonden, noch is hij verantwoording verschuldigd.

    terug








    Adagium

    -Spreekwoord,
    -filosofische of moraliserende uitspraak.

    terug









    Afdringen

    - lett.: door dringen verwijderen.
    - fig. heeft afdringen een sterkere betekenis dan: afdwingen, afpersen, door sterken aandrang.
    terug









    Affirmatief

    -Aangevend het ergens mee eens te zijn; bevestigend; bekrachtigend
    terug









    Allegorie

    -Verbeelding van een abstract begrip.

    -Gebruik van symbolische voorstelling.

    b.v. "Vrouwe Justitia"

    terug









    Allengskens

    Allengs, gaandeweg, geleidelijk, langzamerhand.

    terug









    Androgyn

    Tweeslachtig wezen.

    In het geval van Jezus, wordt bedoeld dat deze zowel vrouwelijke als mannelijke eigenschappen in zichzelf combineert.

    terug
    androgyn








    Amhaars

    Semitische taal, gesproken in Etiopië.

    terug









    Ampel

    Breedvoerig.

    terug









    Anomalie
    -Onregelmatigheid, (medisch) afwijking van organen.

    Afwijking van een regel of wet, tegenstrijdig ermee.
    (In Cultuur 4de jaarg. no.13 zou dat betekenen, dat het vatikaan niet langer de vrede van het christendom nastreeft.)
    terug









    Apodictisch
    Noodzakelijk waar, onweerlegbaar.

    terug









    Astraal

    Wikipedia:
    Het astraallichaam, astrale lichaam ook wel geestlichaam genoemd, is de vierde laag van de aura.

    Zoals tegenover vrijwel alle parapsychologische verschijnselen, heeft de wetenschap ook hier tegenover een skeptische houding.

    Het astrale lichaam wordt in de parapsychologie gedefinieerd als een fijnstoffelijk lichaam met een fysiek verwaarloosbaar gewicht.

    Tijdens uittredingen zou je met je astraallichaam reizen.
    Het astraallichaam zou vaak automatisch de vorm van het aardse lichaam aannemen en van een fijnstoffelijke substantie zijn.
    Het wordt wel beschreven als (semi-) transparant, (semi-) transparant zilvergrijs, zilver, grijs, blauw, goud.

    Spiritueel woordenboek:
    Astraal betekent fijnstoffelijk of onstoffelijk.
    Met het astrale lichaam wordt ook wel de energie van de ziel bedoeld, die los kan komen van het menselijke lichaam, bijvoorbeeld tijdens de slaap of na een ernstig ongeluk.
    Het astrale lichaam wordt in de parapsychologie gedefinieerd als een fijnstoffelijk lichaam met een fysiek verwaarloosbaar gewicht.

    Tijdens uittredingen zou je met je astraallichaam reizen.
    Het astraallichaam zou vaak automatisch de vorm van het aardse lichaam aannemen. Het wordt wel beschreven als (semi-) transparant, (semi-) transparant zilvergrijs, zilver, grijs, blauw, goud.

    terug









    Apotheose
    Was "de verheffing van de mens tot god".

    In het Nederlandse taalgebruik wordt dit woord ook wel gebruikt om te verwijzen naar een "schitterend slottoneel van een uitvoering of voorstelling" (Van Dale).
    terug









    Atavisme
    (Uit Wikipedia)
    Een atavisme kan betekenen:

  • een organisme dat een (vermoedelijke) ommekeer maakt in zijn evolutie; ˇf
  • de onverwachte verschijning van primitieve eigenschappen; ˇf
  • een nieuwe verschijning van eigenschappen die wel aanwezig waren in een bepaalde tijd in het verleden, maar die in tussenliggende generaties afwezig waren.

    In de loop van de evolutie zijn oorspronkelijke eigenschappen verloren gegaan, bijvoorbeeld als die eigenschappen of lichaamsdelen niet meer noodzakelijk waren, dan wel weggeselecteerd zijn. In de genen zijn de gegevens voor voormalige uiterlijke eigenschappen in het DNA bewaard gebleven, bij een "ongelukkige kruising" kunnen ze ineens weer opduiken. Atavismen komen overal in de levende natuur voor. Atavisme verschilt van een rudiment op het vlak dat de eigenschap ook weg leek te zijn. Een rudiment is nog steeds aanwezig, maar inmiddels niet of nauwelijk functioneel, of heeft een compleet andere functie aangenomen.

    terug









    Averechts

    O.a. in omgekeerde richting, achterstevoren.

    terug









    Autarkie

    Zelfgenoegzaamheid, gesloten staatshuishouding.

    Autarkie verwijst naar de drang onafhankelijk te zijn.

    Nazi-Duitsland streefde vanaf 1933 naar autarkie om niet afhankelijk te zijn van de rest van de wereld.

    terug









    Autocratie

    Regeringsvorm waarbij de feitelijke macht in handen is van één of enkele personen

    terug









    Avondland

    Westelijk gelegen landen (Europa).
    Tegenover het Avondland staat het Morgenland, oftewel Azië

    terug









    Bacove
    Uit Wikipedia:
    Een banaan is een langwerpige, licht gebogen vrucht, die afkomstig is van de bananenplant.

    In Suriname spreekt men van bacove als het om de vrucht gaat die rechtstreeks uit de schil gegeten kan worden en van banaan als het om groene bakbananen gaat. In Indische gerechten wordt de banaan meestal pisang genoemd, dit is het Maleise woord voor de vrucht..

    terug









    Bacteriofaag
    virus dat bacteriën aantast en meestal ook vernietigt.

    terug









    Beaat
    Verheerlijkt.

    terug









    Bewusteloosheid
    Tegengekomen in "Pscho Logica". Mogelijk een uitdrukking van Freud. Hier gebruikt om de ontwikkeling van bewustwoording uit te leggen:
    - bewusteloosheid >>
    - voorbewustzijn >>
    - bewustzijn.

    terug








    Biappen (oud)
    Gratis meerijden op passerend vervoermiddel, oftewel: liften.

    terug









    Breidel
    Zijn hartstochten een breidel aanleggen, ze intomen, bedwingen.

    Tegengesteld aan ongebreideld.

    terug









    Bijzonderheid
    O.a.: Een op zichzelf genomen onderdeel van een geheel. (3d.v.Dale)

    terug









    Caesaropapisme
    De vereniging van de hoogste geestelijke en wereldlijke macht in één persoon, ofwel de opheffing van de scheiding tussen kerk en staat.

    terug









    Canaille
    (van cane=hond)
    gemeen volk, gepeupel, janhagel.

    terug









    Canon (Cultuur)
    Teksten, beelden, kunstwerken en gebeurtenissen die het referentiekader vormen van een gedeelde cultuur of religie M.b.t. de geschiedenis. (Wikipedia)

    Zie evt. ook: Cultuurcanon.

    terug









    Casus belli
    Casus Belli (Latijn, de oorzaak van de oorlog) is een term uit het internationaal recht of volkenrecht, die tegen het einde van de 19e eeuw in zwang is geraakt. In het algemeen wordt er de officiŰle reden mee bedoeld waarvoor men een oorlog is begonnen of zou kunnen beginnen. (Wikipedia)

    terug









    catharsis
    - [psychologie] - De theorie over catharsis binnen de psychologie stelt dat h et aan het licht brengen en uiten (Engels: venting) van traumatische herinneringen en de ermee gepaard gaande emoties een verlichtend effect hebben op de psychologische gesteldheid van de patiŰnt.

    Sigmund Freud en Josef Breuer gaven deze naam aan deze behandelmethode. Pierre Janet noemde deze methode psychologische analyse. Later werd er de naam psychoanalyse aan gegeven.(Wikipedia)

    -Het woord komt van het Griekse woord katharsis dat letterlijk zuivering of reiniging betekent.

    - Ingrijpende geestelijke of lichamelijke reiniging.

    - De mentale, emotionele en lichamelijke bevrijding van een probleem waardoor wij ons vernieuwd voelen.

    terug









    Caudillo
    In de letterlijke betekenis is caudillo het Spaanse woord voor leider. Doorgaans wordt het echter gebruikt om een specifiek soort leider aan te duiden, die zijn macht baseert op persoonlijke banden en cliŰntelistische netwerken. Het hoogtepunt van de caudillo's was in de 19e eeuw, alhoewel in sommige Latijns-Amerikaanse landen nog steeds caudillo's voorkomen.(Wikipedia)

    terug









    Causaliteit
    Het verband van oorzaak en gevolg. syn. oorzakelijkheid.

    terug









    Centroversie
    Een term van Erich Neumann:
    Over de theorie van de formatie van het Ik introduceerde hij de term centroversie, een mengeling van introversie en extraversie.

    terug









    Chemisme

    -Scheikundig verloop van een verschijnsel. (3dl. van Dale)
    -Het verloop bij een chemische reactie.

    terug









    Chicane
    haarkloverij.
    last veroorzakend opmerking, berustende op kleinzielig nakomen van regels en voorschriften.
    spitsvondig verweermiddel in een proces. (3dlg vDale)

    terug









    The City
    De City of London is het historische en financiële hart van Londen. Het wordt ook wel kortweg The City genoemd (Wikipedia)

    terug









    Cliëntelisme

    Cliëntelisme: (politiek) maatschappelijk systeem waarbinnen een bemiddeld persoon een groep armen ondersteunt in ruil voor hun politieke steun.

    terug









    Climacterium
    -periode waarin een vrouw onvruchtbaar wordt
    -overgang
    -menopauze

    terug









    Comintern
    De Communistische of Derde Internationale, in het Russisch afgekort tot Comintern (of Komintern), was een wereldwijd samenwerkingsverband van communistische partijen onder aanvoering van de Communistische Partij van de Sovjet-Unie (CPSU). De Comintern werd gevormd op aandringen van Lenin en de CPSU als opvolger van de Tweede Internationale. Het oprichtingscongres vond plaats in Moskou van 2 tot 6 maart 1919.
    (Zie verder Wikipedia)

    terug









    Condotteri
    Condottieri waren de aanvoerders van legers huurlingen (condotta) die werden ingehuurd door de Italiaanse stadstaten van de late Middeleeuwen tot halverwege de 15e eeuw.

    De condotta stonden al snel bekend om hun ontrouw jegens hun werkgever. Ze liepen soms zelfs tijdens gevechten over naar de beter betalende tegenstander.
    (Zie verder Wikipedia)

    terug









    Constituante is de benaming/term voor een parlement, nationale vergadering, of staten-generaal als die de bevoegdheid heeft een grondwet op te stellen of te wijzigen.
    De term werd voor het eerst gebruikt bij de Franse Revolutie met de oprichting van de Assemblée nationale constituante.
    (Wikipedia)

    terug









    Contigenteren
    Van regeringswege beperken, b.v. de invoer van buitenlandse goederen.

    terug









    Contrefort
    Frans voor steunbeer, steunmuur.

    In Gotische kerken toegepast om pilaren aan de binnenkant te vermijden en dus meer ruimten aan de binnenkant mogelijk te maken.

    terug









    Cultuurcanon
    (Uit Wikipedia)

    Teksten, beelden, kunstwerken en gebeurtenissen die het referentiekader vormen van een gedeelde cultuur of religie.

    Sinds 2004 wordt in de media ook steeds vaker gesproken over een historische canon: datgene wat mensen van de vaderlandse geschiedenis zouden moeten weten.

    De Onderwijsraad adviseerde de Minister in 2005 de socialiserende taak van het onderwijs te versterken. Jongeren zouden meer kennis moeten krijgen van hun eigen culturele identiteit en het 'verhaal van Nederland'. Dit zou volgens de raad kunnen door middel van invoering van een canon, omschreven als 'richtsnoer voor de elementen van onze cultuur en geschiedenis die van belang zijn om door te geven aan volgende generaties'.

    Zoek evt.: "Wat wij onze kinderen willen leren", (Maarten Doorman).

    terug









    Cultuurstelsel
    (Uit Wikipedia)
    Het cultuurstelsel was een belastingsysteem dat door gouverneur-generaal van Nederlands-IndiŰ Johannes van den Bosch in Nederlands-IndiŰ in 1830 werd ingevoerd, ter vervanging voor het landrentestelsel.
    Het heeft tot circa 1870 bestaan, waarna het door nieuwe wetten achterhaald werd. Voor winstgevende producten bleef het stelsel langer van kracht; voor koffie gold het tot aan het begin van de twintigste eeuw.

    Het cultuurstelsel hield in dat bij wijze van pacht de inheemse bevolking, als de grond daarvoor geschikt was, 20% van hun grond moest gebruiken voor gouvernementsproducten: producten voor de Europese markt.
    Deze producten waren onder meer indigo, thee, suiker maar de belangrijkste boven al was: koffie.
    Al deze producten werden door de Nederlandsche Handel-Maatschappij in Europa verkocht, en geveild.

    terug









    Dauphin troonopvolger, de kroonprins

    terug









    Decadentie
    -Term afkomstig uit de 18e eeuw ter aanduiding van het verval van het Romeinse keizerrijk, maar sindsdien breder toegepast op elke veronderstelde neergang van een cultuur.
    -Zedelijk verval.
    -Overdreven zucht naar genot.
    -Degeneratie.
    -Verworden.
    -Ontaarding
    terug









    Decreteren
     o.a.:
    -Afkondigen
    -Bevelen

    -Afkondigen van een besluit

    terug









    Defaitisme
    Moedeloosheid,
    ongeloof in het eigen succes.

    terug









    Demos
    Volgens Börger: "de massa".

    terug









    Desavoueren Wanneer een diplomaat een akkoord heeft gesloten waarvan zijn regering meent dat dat buiten zijn volmacht valt, kan de regering de vertegenwoordiger `desavoueren`. De regering geeft daarmee te kennen dat het bereikte akkoord niet zal worden nageleefd of geratificeerd.
    (wikipedia)

    terug









    Detailleren
    1) specificeren
    2) uitwerken

    terug









    Determinisme is een filosofisch concept dat stelt dat elke gebeurtenis of stand van zaken veroorzaakt is door eerdere gebeurtenissen volgens de causale wetten die de wereld regelen en beheersen. Dit sluit bij een radicale interpretatie (het harde determinisme) in feite de menselijke vrije wil uit, vermits daarvoor in een rationeel universum geen plaats is. Binnen het determinisme zijn er echter veel standpunten in te nemen. (Wikipedia)

    terug









    Diocesaan
    persoon die de bisschop bijstaat in het bestuur van het bisdom.

    terug









    Didiaspora
    Het tussen andersdenkenden verstrooid wonen van leden van een kerkgenoodschap, m.n. van de joden buiten Palestina.

    terug









    Dispereer niet (oud)
    Wanhoop niet (uitspraak van Jpz. Coen en geciteerd door Colijn)

    Huidige spelling: despereert.

    terug









    Douairière
    Adelijke weduwe. (in onbruik geraakte titel)

    terug









    Duce
    -Hertog,
    -Duce (van het Latijnse Dux = legeraanvoerder),
    -Naam reeds vˇˇr WO2 gegeven aan de Italiaanse fascistische regeringsleider Mussolini (de Duce).

    terug









    Eigendommelijk= Eigenaardig, een eigen bijzonder karakter dragend.

    terug









    Egotisme (het; vgl. -isme)
    Volgens de Van Dale (te simpel):
    (1901-1925) hetzelfde woord als:
    1- egoïsme, waarbij ten onrechte een -t- insloop doordat woorden als autisme het gevoel wekten, dat -tisme een juiste uitgang zou zijn,
    2- neiging om een overdreven hoge dunk van zichzelf te hebben, syn. zelfingenomenheid.

    Egotisme (2)Uit: psychologie-nu
    Het onder alle omstandigheden alles en iedereen onder controle willen houden. Geen spontane uitingen toestaan. Het bewaken van de identiteit door denken, analyseren en het oncontroleerbare deel van onszelf te controleren om toch vooral niet in verwarring te raken.

    Egotisme (3) (Wikipadia.org)
    Stendhal heeft het daarentegen over egotisme, een oprechte zoektocht naar de waarheid waarbij hij echt wil tonen wat in zijn hart omgaat. Het egotisme is een cultus van het eigen ik die erop gericht is de spontane gevoelens te beheersen. Dit individualisme wordt soms ook beylisme genoemd.

    Egotisme (4) (ikheetmaarten uit www.woordvandedag.nl)
    Hmm, is het een synoniem voor egocentrisch?
    Ego´st leidt aan egotisme, waar egocentrisch toch echt om gedragingen gaat niet alleen om de manie om over zichzelf te verhalen. Ook niet ego´sten kunnen het soms niet weerstaan om aan egotisme te leiden.

    terug









    Eugenese
    3dlg. van Dale.
    (1901-1925) Wetenschappelijk onderzoek naar naar alle factoren waardoor erfelijke eigenschappen van het menselijk ras verbeterd zouden kunnen worden.

    Wikipedia:
    Eugenetica is in strijd met de in de tweede helft van de 20ste eeuw ontwikkelde mensenrechten en anti-discriminatiewetgeving. Aangezien eugenetica in verband wordt gebracht met de Holocaust en het Nazistische sterilisatiebeleid is het onderwerp in veel landen een politiek taboe. Tevens rijst altijd de vraag wie er bepaalt wat meer of minder geschikte erfelijke eigenschappen zijn. terug









    Entente
    vriendschappelijke verstandhouding tussen mogendheden.
    De Entente:
    de staten die in WO I tegenover Duitsland en Oostenrijk stonden.

    terug









    Epigoon
    Iemand die grote voorgangers navolgt, maar geen eigen of nieuwe ideeë heeft.

    terug









    Erlangen
    verkrijgen, verwerven.

    terug









    Ersats
    Vervangingsmiddel,Substituut.

    terug









    Eschatologie
    Leer van de laatste dingen.
    In de dogmatiek al wat geleerd wordt aangaande het lot van de mens na de dood, het oordeel enz., leer van de uitersten

    terug









    Esoterisch
    bestemd voor ingewijden (deskundigen).

    terug









    Etnologie.
    -Culturele antropologie.

    -Culturele antropologie (ook volkenkunde, etnologie, sociale antropologie of sociaal-culturele antropologie genoemd) is de wetenschap die het sociale gedrag, de economische structuur en de religie van volken en bevolkingsgroepen bestudeert.
    (Uit: Wikipedia)

    terug









    Eubiotiek.
    De kunst om gezond en gelukkig te leven en ziekten te voorkomen.
    (Uit: Wikipedia)

    terug









    Ecoterisch.
    ook voor oningewijden bestemd,
    algemeen begrijpelijk

    terug









    Erotisme
    Komt niet voor in de 3dlg. van Dale.
    toestand van bovenmatige opwinding tijdens de coïtus voorkomend bij sommige vormen van psychopathie (http://www.woorden-boek.nl).

    terug









    Falange.
    A.B. refereerd aan:
    facsistische, extreem-rechtse politieke partij in Spanje, die opkwam tussen de twee wereldoorlogen.

    Ook in Libanon bestond een falangisisch goepering. (Zie evt. wikipedia)

    terug









    Fraseologie.
    1) Gebruik van holle frasen.
    2) Taalkundig: verzameling van gezegden, uitdrukkingen en idiomatische wendingen.

    terug









    G.G.
    Gouveneur Generaal.

    terug









    Hegehöve
    Hegen= verzorgen, omheinen.
    Hof = boerderij.
    Dus ... Hegehof= waarschijnlijk: verzorgde, omheinde boerderij.

    Een rechtstreekse vertaling kon ik niet vinden.

    terug









    Hetaere
    (Gr. Hetaerè)
    (In het oude Griekenland): publieke vrouw, coutisane van hogere klasse.

    terug









    Heterogeen
    Ongelijk soortig

    In de chemie: bestaande of opgebouwd uit ongelijksoortige elementen of bestanddelen (b.v. beton)

    terug









    Heteronomie
    -Onderwerping aan van buiten opgelegde wetten.

    -Heteronomie is een eigenschap waarbij men de leefregels van anderen gaat volgen ipv die bij zichzelf te vinden. De wil is hier niet van toepassing, de regels worden niet meer zelf bepaald maar zijn van een vreemde invloed.

    terug









    Hekatombe
    (Oud-Grieks: hekatˇmbŕ) Het offeren van 100 runderen.
    Bij Börger krijgt het de betekenis van massaslachting.

    terug









    Hidalgo
    Lagere adel in Spanje die vooral belastingvoordelen genoot.
    Is in de loop van de 19de eeuw verdwenen.

    terug









    Hieros gamos
    (Grieks) (heilig huwelijk) was in de mythologie van de Oudheid het huwelijk tussen een god en een godin, en in het bijzonder het symbolische ritueel waarin mensen deze goden voorstelden. Het betekende de vereniging van tegendelen. Het heilig huwelijk was ook de naam voor een ceremonie waarin een koning uit de Oudheid zijn macht en de vruchtbaarheid van zijn land handhaafde door gemeenschap te hebben met de priesteres van de vruchtbaarheidsgodin.
    Uit: Wikipedia

    terug









    Horde
    Heeft verschillende betekenissen.
    Door A.Börger gebruikt in de betekenis van:
    ongeorganiseerde menigte.

    terug









    Hybris
    (Grieks) is het Oudgriekse woord voor overdreven trots, hoogmoed, overmoed, grootheidswaanzin, brutaliteit, onbeschaamdheid met name tegenover de Griekse goden en/of de goddelijke wereldorde.
    Het woord hybris heeft geen goede Nederlandse vertaling die het begrip volledig dekt, maar kan in de moderne tijd nog het beste omschreven worden met het gezegde "hoogmoed komt voor de val".
    Uit: Wikipedia

    terug









    Idealiteit = denkbaarheid (volgens Börger). Zie "manuscripten/wezen"

    terug









    Ideëel
    1) Wat alleen in de gedachte bestaat. (veel gebruikt door Börger)

    2) Gericht op het verwezelijken van een idee of ideaal

    terug









    Identificatie
    1) recht: Identificatie is juridisch het vaststellen van de identiteit van een persoon (persoonsidentificatie)

    2) psychologie: Identificatie is een term uit de psychologie, die voor het eerst werd gebruikt door Sigmund Freud. Identificatie staat voor het vergroten van gevoelens van eigenwaarde door vereenzelviging met een persoon of instelling van aanzien.

    Voorbeelden: een bedeesde man die trots is op de overwinningen van zijn bokskampioen, alsof hij zelf een agressieve, onbevreesde overwinnaar was.

    Een moeder die vroeger zangeres wilde zijn maar nooit de top bereikt heeft, haar dochter kan misschien wel de top bereiken en de moeder doet er alles voor dat het voor haar dochter zou lukken om die top te bereiken. (Wikipedia)

    terug









    Iegelijk
    Ieder, allen.

    terug









    Infernaal
    -helsch, -afschuwelijk, -helse steen (zilvernitraat)

    terug









    Immanent
    1) Aanklevend
    2) In zichzelf besloten

    terug









    Illusoir
    1- zonder betekenis. 2- bedriegelijk.
    3- Niet werkelijk bestaand, denkbeeldig

    terug









    Incrimineren
    (incrimineerde, ge´ncrimineerd)
    1- van misdaad beschuldigen;
    2- als strafbaar beschouwen en vervolgen, criminaliseren;

    terug









    Indeterminisme
    is de opvatting binnen de filosofie dat vrije wil en determinisme niet samen kunnen gaan en dat er gebeurtenissen zijn die niet corresponderen met het determinisme, die dus niet veroorzaakt zijn door oorzakelijke gebeurtenissen.

    Zie verder Wikipedia:
    http://nl.wikipedia.org/wiki/Indeterminisme

    Citaat uit "Het probleem de wilsvrijheid" pag.11:
    Nu staat tegenover het determinisme de leer der wilsvrijheid, het indeterminisme, dat - het woord zegt het al - in tegenstelling met het eerstgenoemde, de vrijheid, de ongebondenheid, de onafhankellijkheid van den wil verkondigt. Het indeterminisme houdt dus voor waar, dat het causaliteitsbeginsel niet geldt voor dßt "gedeelte" der werkelijkheid, dat het psychisch leven is.

    terug










    Insurgent.

    o.a. oproerling

    terug









    Indolent.

    onverschillig, suf, traag, lusteloos, Apathisch, Bewegingloos, Loom, Lusteloos, Niet actief, Niet vitaal, Niet voortvarend, Ongeneigd tot beweging, Onverschillig, Onwerkzaam, Suf, Traag van geest en gemoed.

    terug









    Kabbalistisch

    Alleen voor ingewijden begrijpelijke betekenis.

    terug









    Laboreren

    (In "Cultuur en Gemeenschap: Zich moeite geven, zich inspannen.

    terug









    Jure / Facto
    Wikipedia:
    De jure (in klassiek Latijn gespeld als de iure), is een uitdrukking die "volgens het recht/de wet" betekent, in contrast met de facto, dat "in feite" betekent.

    De termen de jure en de facto worden gebruikt in de betekenis van (respectievelijk) "formeel" en "in de praktijk" wanneer men politieke situaties beschrijft..

    terug









    justum pretium
    Redelijke prijs

    terug









    Gedementeerd
    Voltooid deelwoord van dementeren:
    aftakelen, logenstraffen, loochenen, ontkennen
    terug









    geparenteerde families
    Verwante-, aangehuwde families
    terug









    grel, bn.;grelle
    Schel, gril, huiveringwekkend.
    terug









    Maja
    (Sanskriet; oorspronkelijke betekenis: illusie) is een begrip uit het hindoe´sme en het boeddhisme, dat vertaald kan worden als "sluier van illusies".
    (Wikipedia)

    terug









    Mantsjoerije, Mandsjoekwo (Jap.) of Mantsjoekwo (Jap.)
    Mantsjoerije is een gebied ter grootte van ca. 800.000 km▓ in het noordoosten van China en het zuidoosten van Rusland, waar in het verleden de grootmachten Rusland, China en Japan om gestreden hebben.
    (Zie evt. verder Wikikpedia)

    terug









    Maquis
    Franse verzet WO-2.

    terug





    Mantsjoerije, Mandsjoekwo (Jap.) of Mantsjoekwo (Jap.)
    Mantsjoerije is een gebied ter grootte van ca. 800.000 km▓ in het noordoosten van China en het zuidoosten van Rusland, waar in het verleden de grootmachten Rusland, China en Japan om gestreden hebben.
    (Zie evt. verder Wikikpedia)

    terug









    Mercantilisme.

    Economisch stelsel uit de 17de en 18de eeuw dat uitgaat van de mening, dat de rijkdom van een volk moet worden afgemeten naar zijn voorraad edel metaal, en daarom de uivoerhandel bevorderde, met achterstelling van de landbouw. (vDale)

    Europees mercantilisme was een beleidsvorm in de vroegmoderne tijd, die inhield dat de regering handel moest bevorderen als essentieel middel tot rijkdom en macht, maar dat handel nooit Ĺvrijĺ moest zijn in de moderne zin. Mercantilistisch beleid ging vanuit de staat, met als doel het verbeteren van de economische positie van die staat, op welke wijze dan ook. Het mercantilisme was de reactie van regeringen op de opkomst van het handelskapitalisme, ook wel vroegkapitalisme genoemd. (Wikipedia)

    terug









    Middelijk.

    Niet rechtstreeks, langs een omweg, indirect.
    Börger stelt b.v.:
    Onmiddelijk - het gevoel
    Middellijk - het denken.

    Denkend komt de mens middellijk tot een oordeel d.w.z. door middel van het denken vormt hij zich een oordeel, terwijl intuïtie en gevoel onmiddellijk een oordeel zijn.
    Uit: "Een wijsgerige beschouwing over de ziel."
    terug















    Memento mori.

    Gedenk te sterven.
    Vrij vertaald: Bedenk dat u sterfelijk bent of Denk aan je eigen sterfdag. Het is het devies van de trappistenorde. De spreuk komt al voor op zilveren Romeinse bekers.
    terug









    modus vivendi
    Voorlopige schikking tussen twee strijdende partijen.

    Modus vivendi is de Latijnse samenvoeging van modus (manier) en vivendi (van leven). Een modus vivendi is een manier van leven of een manier van omgaan met elkaars verschillen, meestal tussen conflicterende partijen die toch beslissen om door te gaan met datgene wat hen bindt, zelfs al delen zij niet dezelfde waarden en normen.

    Een modus vivendi is vergelijkbaar met een compromis tussen individuen, groepen, partijen, instanties, of landen die het met elkaar over een of meer punten oneens zijn maar toch kiezen voor de beste der mogelijke werelden.
    terug









    monade
    (wiskundig, filosofisch) eenheid, ondeelbaar bestanddeeel van stof of geest.

    monadisch (bn; vgl -isch)
    individualistisch, egocentrisch.
    terug









    Monstrans
    Onderdeel van liturgisch vaatwerk in de Kath.kerk
    Een monstrans is een houder, meestal van metaal, waarin de geconsacreerde hostie wordt getoond.
    (zie verder: Wikipedia)
    terug









    Mysten
    Ingewijden in een mysterie.
    terug









    Natuurlijk.

    1) In het dagelijks leven meestal: vanzelfsprekend.

    2) Maar ook betrekking hebbend op het natuurlijke.
      A.Börger gebruikt dit ook in de tegenstelling: natuurlijk / geestelijk.
      Natuurlijk --> gebonden.
      Geestelijk --> vrijheid.
    Bij dieren ligt de nadruk op het natuurlijke en
    bij mensen ligt de nadruk op het geestelijke.
    terug









    Negatie / Negeren.

    Negatie: (dialectisch fil.) het tegenovergestelde van het in een bepaling genoemde.

    Negeren: wordt door Börger als werkwoord toegepast; nl. d.m.v. denken tot het tegenovergestelde (de negatie) komen.
    Heeft dus weinig gemeen met de algemene betekenis:
    doen alsof iets niet bestaat, of iets er niet is.
    terug















    Negus / Neguz
    .

    Een eerenaam, die den keizer(s) van Abyssinië (later Etiopië) door zijne onderdanen gegeven wordt, en zoo veel als de gekroonde beteekent.

    Haile Selassie werd zoo genoemd in sommige documenten in deze website.

    terug









    Nuntii - Nuntius

    Nuntii is meervoud van nuntius.
    Nuntius betekent diplomatiek vertegenwoordiger van de paus.

    terug









    Bij een oligarchie (Oudgrieks: (oligos) is de macht in handen van enkelen uit een bevoorrechte klasse (zoals adel, regentendom, priesterkaste, superrijken, multinationals).

    In een oligarchie is de autoriteit van de wetten afgeleid van de autoriteit van deze gesloten elite. Het is een van de vijf staatsvormen beschreven door Aristoteles, die de oligarchie identificeert als de 'slechte' variant van aristocratie omdat die uitsluitend de bevoordeling van de eigen klasse voor ogen heeft. terug









    Ontologie.
    Ontologie is de leer van het zijnde.
    Het vraagt zich af of bepaalde objecten en verschijnselen bestaan en op welke wijze zij bestaan.

    Volgens antirealisten bestaan sociale fenomenen alleen omdat mensen denken dat ze bestaan, omdat hun bestaan en werking collectief wordt geaccepteerd.

    Madonna is alleen maar beroemd omdat we allemaal vinden dat zij beroemd is.
    Als we dat niet zouden vinden zou zij niet beroemd zijn.
    (www.kantacademy.nl)

    terug









    Oorzakelijkheid
    Het verband van oorzaak en gevolg.
    syn. causaliteit.

    terug









    Orgiastisch
    Dweepachtig opgewonden.
    Orgiast: ingewijde die orgieën meeviert. (v.Dale)

    De orgiastisch mysterien, waarbij de vrouwen een god-dier, dier-god verscheuren.
    Dit alles behoort tot de culten der Gr. Mythologie. (aant. Erich Neuman)

    terug









    Aan de orde stellen
    Iets ter sprake brengen.

    terug








    Ouroboros
    v Dale:
    ouroboros: een van de oudste symbolen van de alchemie, een slang die in zijn staart bijt. Het was een zinnebeeld van de eeuwigheid, tevens de matera prima, de oerstof (zie* materie)

    Wikipedia:
    De naam ouroboros komt uit het Grieks en betekent staart-eter. Het is een symbool uit de alchemie, en een van de oudste mythische symbolen ter wereld. Het komt voor in de Azteekse mythologie, de Chinese mythologie en in vele andere. Het is een afbeelding van een slang of een draak die in zijn eigen staart bijt (deze opeet) en op die manier een eeuwige cirkel vormt.

    Het symboliseert de cyclische aard van de natuur, het eeuwige terugkeren en de eenheid van alles. In sommige afbeeldingen is de slang half lichtgekleurd (of wit) en half donkergekleurd (of zwart) wat een twee-eenheid voorstelt, zoals Yin Yang. Maar er zijn talloze verschijningsvormen van deze Oerslang. De Noorse mythologie kent ook zo'n slang, hij heet daar J÷rmungandr, Jormungand of Midhgardhsormr. En het bekende Indase beeld van Shiva Nataraja staat midden in de cirkelvorm van een Ouroboros.

    terug









    De persona (Jung)-

    een Grieks woord dat oorspronkelijk 'masker' betekende - is volgens deze theorie een archetype dat de persoon in staat stelt om een karakter, een persoon uit te beelden zonder dat dit noodzakelijk zijn eigen karakter hoeft te zijn. Het is de fašade die hij of zij toont aan de buitenwereld, vaak om een goede indruk te maken en om de sociale omgang te versoepelen.(Wikipedia)

    terug









    Pervers
    Verkeerd, verdorven.

    Perversie of perversiteit is in ruimere zin een ontsporing van het gevoelsleven of de aandriften die maakt dat men graag dingen doet die algemeen als weerzinwekkend worden beschouwd[1]. De term wordt vaak gebruikt voor seksuele gedragingen die afwijken van het als normaal beschouwde patroon. Synoniemen zijn: 'verdorvenheid' en 'morbiditeit'. Het begrip komt uit het Latijn en is afgeleid van 'perversio' dat verdraaiing of omkering betekent.

    terug









    Pleonasme
    bepaalde stijlfiguur: een logisch gezien overbodig woord,omdat het begrip dat door dat woord wordt uitgedrukt al in een ander woord ligt opgesloten. Een pleonasme is een overbodige bepaling,terwijl een tautologie een overbodig synoniem is. Een pleonasme: passerende voorbijgangers; een tautologie: hollen en draven.

    terug









    polygynie

    Paarvorming van een mannetje met veel vrouwtjes.

    De Nederlandse term luidt veelwijverij. Het houdt in dat één man met meer dan één vrouw getrouwd is.

    terug









    Polyandrie

    Vrouw gehuwd met meer dan 1 man.
    Veelwijverij.

    terug









    Potemkin dorp
    Spookdorpen die de Russische generaal Potemkin opzette om indruk te maken op Catharina de Grote. (1787)

    Potemkin-dorp staat voor een dunne fašade die inhoudsloosheid moet verbloemen.

    Na WO-2 werden door de Russische autoriteiten modeldorpen getoond aan vooraanstaanden die later werden aangeduidt als Potemkinse dorpen

    terug









    Psychotechniek
    Toegepaste experimentele psychologie; staat vooral in dienst van de beroepskeuze.

    terug









    Prijsverklaren
    Een schip tot buit verklaren

    (verklaarde prijs, heeft prijsverklaard)

    terug









    Priori
    Latijn: a prori,
    van tevoren, vooraf.
    iets a priori vaststellen, voorbarig, alvorens het onderzocht te hebben.

    terug









    Primus inter pares (Uit: Wikipedia)
    Protos metaxy ison), eerste onder zijns gelijken, betekent dat een lid van een groep dezelfde rechten heeft als alle anderen, maar toch een verhoogd aanzien heeft. Deze positie heeft meestal een representatief karakter en is niet verbonden met privileges. Een primus inter pares heeft vaak wel extra taken, bijvoorbeeld als voorzitter of woordvoerder.

    De term "primus inter pares" werd onder keizer Augustus ingevoerd, om zijn positie binnen de Romeinse overheid te beschrijven. Augustus wilde hiermee zijn plaats binnen de republikeinse instituties aangeven (de facto was hij echter de onomstreden heerser).

    Het begrip primus inter pares wordt door velen gezien als een contradictio in terminis. Als iemand wordt aangewezen als primus inter pares, zal deze nieuwe status tot gevolg hebben dat hij niet meer gelijk is aan zijn gelijken. terug









    Promiscu´teit
    toestand van een maatschappij waarbij tussen alle mannen en vrouwen een volledig vrij seksueel verkeer bestaat. terug









    Pact
    Afspraak, verdrag.

    Pacteren
    Een verdrag sluiten.
    uitdrukking: met de vijand pacteren, heulen.

    terug









    Paladijn
    Iem. die aan het hof een waardigheid bekleed, m.n. ridder uit het gevolg van Karel de grote.

    terug









    Palliatief
    Hulp voor het ogenblik; lapmiddel;
    uitvlucht.een pijnstillend middel zonder geneeskracht.
    Palliatiefkuur
    Schijnkuur, welke eene ziekte, voor eenen tijd lang, wel lenigt; maar niet geneest

    terug









    Parthenogenese
    -Ongeslachtelijke voortplanting.
    -Parthenogenese of maagdelijke geboorte is een verschijnsel dat al heel lang bekend is. Hoewel hij het fijne er nog niet van begreep, beschreef Aristoteles tussen 348 en 322 voor Christus al dat sommige insecten en vissen zich blijkbaar zonder paring voortplanten.

    Wat is parthenogenese?
    Bij parthenogenese ontwikkelt de eicel zich zonder bevruchting door een zaadcel tot een volledig individu.

    terug









    Particularisme

    Particularisme is het bevorderen van het eigen belang boven, en zo nodig ten koste van, de belangen van anderen. Het is de exclusieve wijding aan de eigen groep of de eigen interesse.

    Het begrip legt de nadruk op de eigen ideologie, de eigen staat en de eigen cultuur.

    Particularisme en cliŰntelisme waren in West-Europa schering en inslag tot de tijd van de invoering van het algemeen kiesrecht.

    CliŰntelisme: (politiek) maatschappelijk systeem waarbinnen een bemiddeld persoon een groep armen ondersteunt in ruil voor hun politieke steun terug









    Patina
    -Oxidelaag op metalen voorwerpen.
    -Ook een algemene term om aan te duiden dat een bepaald object uitstraalt de tand des tijds te hebben doorstaan. Natuursteen en metselwerk met baksteen krijgen door verwering een patinalaag.

    terug









    Perifide Albion
    Het perfide Albion is de van oorsprong Franse scheldnaam voor Engeland of het Verenigd Koninkrijk.
    Perfide staat hierin voor iemand die zijn belofte of woord niet houdt en Albion is een oude naam voor Groot-Brittannië.
    Wikipedia.

    terug









    Phillipica
    Een filippica is een hevige strafrede, gericht tegen iets of iemand. (wikipedia)

    terug









    Philister
    Oude spelling voor: filister. (v.D) niet student, burgerman, iem met bekrompen opvattingen.

    terug









    Premisse
    Wikipedia:
    Een premisse is een aanname dat iets waar is.
    Premissen zijn de basisaannamen van een syllogisme, zoals een redenering in de logica wordt genoemd. Een syllogisme is doorgaans opgebouwd uit een majorpremisse, een minorpremisse en een conclusie.

    De theorie van de syllogismen is van Aristoteles afkomstig. Een bekend voorbeeld is:

    majorpremisse > Alle mensen 
                    zijn sterfelijk.
    minorpremisse > Napoleon is 
                    een mens.
    conclusie     > Dus: Napoleon is 
                    sterfelijk.

    terug







    Rampokker.

    Lid van een gewapende roversbende, vroeger actief op W.Java

    terug







    Ras versus beschaving.

    A.B÷rger bezigt tot in zijn laatste geschriften (De Wereld van Heden) het begrip "ras" waar m.i. vaak het begrip "beschaving" bedoeld wordt. Het woord "ras" heeft een natuurlijke betekenis, (genetische), terwijl een "beschaving" dwars door "rassen" heen kan lopen. De z.g. "rassenleer stamt uit de 19de eeuw en is politiek misbruikt door de nazi's. .

    Echter in "De Wereld van Heden" no. 262 stelt A.B.:

    Eén ras ! Dit is een zeer aanvechtbare opvatting, want het Spaanse "ras" is een mengsel van oor- spronkelijke IberiŰrs, FoeniciŰrs, Romeinen, Moren, Joden, Kelten en Germanen. Tenminste 30% der Spanjaarden heeft volgens zegslieden van Wright Joods bloed in de aderen; Franco zou een Jood zijn, althans voor 50%.

    terug







    Rationalisatie

    - Het rationeel maken.

    - Beredenering, denkgewoonte om plausibele redenen te geven of te zoeken.

    - Het invoeren van een wetenschappelijk of redelijke methode in een proces, dat voordien berustte op overgeleverde ervaring.
    terug






    Repressie:
    Onderdrukking of beperking van vrijheid van meningsuiting en handelen.
    (psych.) verdringing naar het onbewuste.
    terug









    Resigneren
    Afstand doen, zich schikken, berusten.

    terug









    Recipiëren
    Doelbewust overnemen.

    terug









    Regrediëren
    Terugkeren naar een vroeger stadium.

    terug









    Rex (partij)
    Rex (van 'Christus Rex')= Christus is koning]) was een Belgische fascistische politieke beweging. De stroming wordt rexisme genoemd.

    In 1936 werd Rex een politieke partij met Degrelle aan het hoofd.

    terug









    Roedenbundel
    Een z.g. roedenbundel (fasces of fascio) bestaat uit een bundel takken waarin een bijl is bevestigd. Het was een symbool van macht in het klassieke Rome. De gedachte was, dat 1 tak makkelijk breekt, maar een bundel is taai praktisch niet te breken. Ook symboliseert de bundel "kracht door eenheid".
    Fasces
    Mussolini eigende zich het symbool toe.

    terug









    Rusten (oud Nederlands)
    In "Cultuur en Gemeenschap" decembernummer:
    ... zich in doodelijken ernst ten strijde rustte.

    -Zich gereed maken.
    -Zich wapenen: zich ten strijde rusten.

    terug









    Sacrocanctus
    Onschendbaar, heilig, bij uitstek heilig.

    terug









    Sanctioneren
    sanctie verlenen aan
    goedkeuren, bekrachtigen, waarborgen.

    vb.: De op de overtreding opgestelde boete sanctioneert de nakoming van het voorschrift. (van Dale)

    Bij de betekenis bestraffen wordt sanctie gebruikt in de betekenis
    "middel om de naleving van een voorschrift of verdragsbepaling af te dwingen of als straf voor een overtreding".

    terug









    Schoon
    Oud Nederlands voor fraai of mooi.

    B÷rger in "Mens en Muziek":
      Of iets schoon is, is dus een objectieve, of men iets mooi vindt een subjectieve aangelegenheid.
    Natuurlijk kan men ons verwijten, dat de begrippen "schoon" en "mooi" in het dagelijks leven voor en door elkaar gebruikt worden en dat onze bepalingen van dit tweetal dus willekeurig zijn; en dan geven wij dit terstond toe, maar merken tevens op, dat wij nu eenmaal aan de taal gebonden en dus genoodzaakt zijn aan verwante of zoals in dit geval formeel gelijke begrippen een onderscheiden inhoud te geven. terug









    De naziĺs pasten Schutzhaft toe, wat inhield dat mensen zonder eerlijk rechtsproces opgepakt konden worden, omdat ze mogelijk staatsgevaarlijk waren.
    Voornamelijk de communisten moesten het, als belangrijkste tegenstanders van het nationaal-socialisme, ontgelden en binnen korte periode zaten alle gevangenissen en kampen overvol.

    terug









    Secularisering.
    de reductie van religie tot het private terrein en de afname van de maatschappelijke invloed van religie.

    terug









    Sermoen
    Preek; vermanende toespraak.

    terug









    Slaken
    Losmaken, laten vieren, iemands boeien slaken
    Een kreet slaken.

    terug









    Sophisterij

    drogredekunde, spitsvindigheid, haarkloverij; het gebruik van drogredenen.
    Sophistisch, bedriegelijk, listig, spitsvindig.

    terug









    Stachanovisme
    In de tweede helft van de jaren `30 naar de modelarbeider Aleksej G. Stachanov (1977) genoemd loonstelsel in de Sovjet-Unie, waarbij premies worden gegeven voor kwantiteit en kwaliteit en voor zuinigheid in het materiaalverbruik.

    De term Stachanovist (of Stachanov-arbeider) is sindsdien een vaste uitdrukking geworden voor de ideale arbeider: hardwerkend en zwijgzaam. Er waren in de Sovjet-Unie vele van deze 'Stachanovisten' die vaak met medailles, betere voeding en huisvesting werden beloond. Deze dienden als voorbeelden voor de arbeiders om deze aan te zetten tot steeds hogere prestaties waardoor de arbeidsnormen steeds hoger gelegd werden.
    (Zie Wikipedia)

    terug









    Stiljagi of stilyagi
    Moskouse variant van de beatnik. provo, nozem, e.d., die allen gemeen hebben het verzet tegen de verdorde burgerij.

    terug






    Sublimering is een term uit de psychologie, die voor het eerst werd gebruikt door Sigmund Freud. Hij doelde hiermee op het omzetten van oerdriften in sociaal of maatschappelijk geaccepteerde vormen. Zo kunnen oerkrachten als angst, seksualiteit en agressie gekanaliseerd worden en omgezet in ambitie voor werk, kunst, wetenschap enzovoort.

    Als een scholier bijvoorbeeld voor zijn eindexamen zit, gaat dit gepaard met veel stress en spanning. Hij kan nu dit negatieve gevoel omzetten in positieve energie door hard aan de studie te gaan. Iemand die veel onverwerkte woede of agressie heeft, kan dit in goede banen leiden door bijvoorbeeld te gaan sporten. Mensen die gestopt zijn met roken, worden niet zelden fanatieke anti-rokers.

    Sublimering wordt gezien als een psychologisch afweermechanisme, omdat het zich overgeven aan oerdriften als bedreigend wordt ervaren voor het sociaal functioneren. Sublimering speelt dus een belangrijke rol in het welzijn en de geestelijke balans.

    Soms wordt ook de term sublimatie gebruikt, maar om verwarring met de natuurkundige term te voorkomen, heeft in de psychologie het woord sublimering de voorkeur.
    (Uit de "Wikipedia")

    Sublimatie (fil.)
    het richten van primaire, lagere instincten en neigingen op hogere levenswaarden, zoals de omzetting van een sexuele driftneiging in sociale belangstelling.

    terug









    Suburbia
    Het gebied der voorsteden.

    terug









    Suprematie
    opperheerschappij, oppergezag (b.v. van Paus),
    (voorb.: Engeland bezat lange tijd de suprematie ter zee) .

    terug









    Synthese
    Wikipedia:
    Een synthese is in het algemeen een samenvoeging van ongelijksoortige
    zaken, zodat er iets nieuws uit ontstaat. Het woord is afgeleid van de
    Griekse woorden syn- (samen) en tithenai (plaatsen).

    Het woord synthese en de afleiding synthetisch hebben een aantal meer specifieke betekenissen:

    - Het bereiden van chemische verbindingen en de naam van die verbindingen zelf, zie chemische synthese.
    - Het vormen van iets nieuws uit twee tegengestelde bewegingen, zie Synthese (filosofie).
    - Een algemeen aspect dat de grammatica van heel veel talen kenmerkt, zie Synthetische taal.
    - Een synthesizer is een apparaat dat verschillende geluiden door elkaar mengt.

    terug









    Synthetisch vermogen
    - Grote lijnen kunnen zien.
    - Verbanden leggend.
    .

    terug









    Talio
    Vergelding.

    terug









    Tautologie
    bepaalde stijlfiguur: een logisch gezien overbodig woord, omdat dat woord (ongeveer) hetzelfde betekent als het woord waarmee het in verbinding staat.
    Als een tautologie voortvloeit uit slordigheid of taalkundig onvermogen dan heeft die geen functie en is dus fout, een stijlfout.
    Veel staande uitdrukkingen zijn tautologisch, bijv. wikken en wegen, heg noch steg, bepakt en bezakt etc. Zie ook onder pleonasme.

    terug









    Tertium non datur
    De wet van de uitgesloten derde of van het uitgesloten midden (Lat., "een derde is niet gegeven"), is een logische wet die inhoudt dat iedere uitspraak waar, dan wel onwaar is; een andere, derde, mogelijkheid is er niet. (Wikipedia.

    terug









    testimonium paupertatis
    Bewijs van onvermogen.

    terug









    Theosofie
    (Grieks: theosophia: kennis van goddelijke zaken).

    Goddelijke wijsheid, zoals die door de goden zelf bezeten wordt.

    terug









    Teleologie
    (Grieks:teleios: volgroeid, laatste.
    ) Leer dat de schepping opéé doel gericht is.(v.D.)
    De doelleer, leer van de eind-oogmerken der dingen.

    terug









    Trancenderen
    o.a.:
    -Op een hoger plan brengen.

    -Uitreiken boven...
    -De menselijke beperktheid te boven gaan.

    terug









    Transsubstantiatie
    is de in de Katholieke Kerk gebruikte term om de verandering van brood en wijn in het lichaam en bloed van Christus, die volgens de katholieke leer tijdens de eucharistieviering of Mis plaatsvindt, filosofisch-metafysisch te omschrijven.

    terug









    Tribuun
    Tribuun (Latijn: tribunus) was de titel van twee Ó drie verkozen ambtsdragers in de Romeinse Republiek. Tribunen konden

    * de Raad van de Plebejers (concilium plebis) bijeenroepen en als voorzitter dienstdoen. Dit gaf de tribuun ook het exclusieve recht om wetsvoorstellen te doen.
    * de Senaat bijeenroepen en voorstellen doen. De macht van de tribuun beperkte zich tot de stad Rome. Zijn veto had geen macht over gouverneurs van provincies en zijn onschendbaarheid gold maar tot een mijl buiten de stadsmuren van Rome. Rond 450 werd het aantal tribunen vergroot tot tien..

    (Wikipedia)

    terug









    Tripolitanië
    Oorspr, Tripolitania
    Provincie rond Tripolie (LibiŰ)

    terug









    Ultima Ratio
    laatste, uiterste middel (oorlog).
    Ultima ratio regum, het laatste argument der vorsten.

    terug








    Universalisme
    fil. Opvatting van historici die vinden dat de geschiedenis zo behandeld moet worden, dat alle volkeren er gelijke aandacht krijgen. (3del.v.Dale)

    terug








    Usance
    Gewoonte, gebruik, heersende gewoonte van doen.

    terug








    Usurpator
    Onrechtmatig bezitnemer van troon of ambt in een republiek.
    Overweldiger.

    terug








    va-banque
    Va-banque spelen:
    - Alles op het spel zetten.
    - Roekeloos spel spelen.

    terug








    Voorslaan
    In "cultuur" 4de jaargang no.12: Voorstellen.
    Voorslaan, sloeg voor, heeft voorgeslagen.

    terug








    Verdringen (psych.)
    Volgens Freud:
    Een verdrongen herinnering is de herinnering aan een traumatische gebeurtenis die onbewust in de hersenen is opgeslagen en van waaruit ze naar verluidt bewuste gedachten, wensen en acties negatief zou be´nvloeden.
    Echter ... steeds meer onderzoekers betwijfelen deze veronderstelling.
    Ondanks vele onderzoeken is er geen bewijs gevonden.
    Beter spreekt men van herinneringen, wensen en fantasieën die op de achtergrond zijn geraakt en bij bepaalde gebeurtenissen een rol gaan spelen.
    (Börger beschrijft in "Cultuur" no. 13 1-ste jaargang de euforie en extase n.a.v. het huwelijk van Juliana en Bernhard)

    terug








    Verwezelijken
    Waarmaken.
    Realiseren.
    Tot werkelijkheid brengen

    terug








    vrijheid
    Positieve en negatieve vrijheid. (Uit Wikipedia)

    Het is nuttig onderscheid te maken tussen negatieve en positieve vrijheid. Negatief en positief drukken hierbij geen waardeoordeel uit, maar geven aan of het gaat om vrijheid die ontstaat door de afwezigheid van iets of door de aanwezigheid van iets.

    Negatieve vrijheid is de "vrijheid van invloed van anderen". Deze vrijheid houdt verband met vrijheid en bevrijding, bijvoorbeeld van dwang, van vreemde overheersers, ziektes en waandenkbeelden.

    Positieve vrijheid is de vrijheid de "vrijheid tot het inzetten van je eigen vermogen". Het is de mogelijkheid om te kiezen en het eigen leven in te richten. Het is de vrijheid waar men het over heeft wanneer het gaat over de vrije wil.

    Positieve en negatieve vrijheid hangen samen. Positieve vrijheid is niet mogelijk wanneer negatieve vrijheid ontbreekt. Anderzijds is negatieve vrijheid weinig zinvol wanneer positieve vrijheid niet nagestreefd wordt. Beide vormen van vrijheid lijken op een Januskop waarvan het ene gezicht naar het verleden en het andere naar de toekomst gericht is. Vrijheid gaat altijd samen met verantwoordelijkheid. Als je vrijheid hebt om te kiezen is er een verantwoordelijkheid om het beste alternatief te kiezen. Het beste alternatief kan men bepalen door kennis te vergaren over hoe de wereld is en hoe je zelf bent.

    Vrijheid is in verschillende kringen, zowel maatschappelijke, ideologische als ook filosofische, vaak een centraal onderwerp. Binnen die groeperingen bestaan er vaak verschillende interpretaties van vrijheid.

    terug








    V.N.V. = Vlaams Nationaal Verbond
    Het Vlaamsch Nationaal Verbond of VNV was een rechts-radikale (ook soms als fascistische bestempelde) Vlaams-nationalistische partij, opgericht op 8 oktober 1933 door Staf de Clercq. Tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde ze officieel met de Duitse bezetter.

    terug








    Völkischer Beobachter
    De Völkischer Beobachter was de officiële krant van de Nationaalsocialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP) van 1920 tot 1945)

    terug








    Vore, voor
    Insnijding van ploeg; snede van de ploeg in een akker
    Die ploeg maakt brede,diepe voren (van Dale)

    terug








    Het Voorbewustzijn
    Het meest toegankelijke deel van onze geest, dat alles bevat wat we in wakkere toestand direct kunnen oproepen. Dit niveau bestaat in de theorie van Freud en in die van Jung. (Wikipedia)

    terug








    Vroegkapitalisme, of handelskapitalisme
    Het handelskapitalisme of vroegkapitalisme is een economisch systeem dat ontstond bij de opkomst van de rijke stedelijke gebieden in Noord-Italië en Vlaanderen in de late middeleeuwen. Kooplieden investeerden hun steeds groeiende kapitaal in ondernemingen op het gebied van handel en daarmee verbonden bedrijfstakken, zoals scheepsbouw, manufactuur en trafiek. Toen door de grote ontdekkingsreizen rond 1500 wereldhandel ontstond, kwamen grote, kapitaalkrachtige bedrijven tot stand. In de beginfase waren dat meestal familiebedrijven. Later begonnen kooplieden steeds vaker een joint venture om de risico's van hun investeringen te spreiden. De VOC is het eerste bedrijf ter wereld dat kapitaal bijeenbracht door de uitgifte van aandelen. Langzamerhand werd het beperken van de risico's en daarmee het voortbestaan van de ondernemingen belangrijker dan het behalen van winst op zich.

    Vooral voor de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden en Engeland zien historici een verband tussen de opkomst van kapitalisme en het Calvinisme, dat het verdienen van veel geld beschouwt als een volstrekt aanvaardbare manier om je - door God gegeven - talenten te ontplooien. (Wikipedia)

    terug









    Wereldgericht
    -Het laatste oordeel.
    -Het oordeel dat de mensheid velt.
    -Een bekende uitspraak van de filosoof Hegel (oorspronkelijk van Schiller) is: wereldgeschiedenis functioneert als wereldgericht. Zij maakt in feite uit wat als rechtmatig en deugdelijk geldt.

    terug








    Wijl
    (archa´s)wijl (vw): omdat, want (Komt voor in: "Het probleem der wilsvrijheid")
    zie evt. ook: http://www.mijnwoordenboek.nl/synoniemen/wijl

    wijl (zn): poosje, tijdje, wijle
    (Wikipedia)

    terug








    Zich bekennen tot ...
    (Uit de v.Dale) o.a:
    -uitkomen voor;
    -erkennen dat men behoort tot ...

    terug








    Zwevende koopkracht.
    Als de goederen die de consumenten wensen niet verkrijgbaar zijn.

    terug









    Zielig, zielsbewustzijn
    Slechte vertaling van het Duitse woord "seelisch". Afkomstig van Bolland.
    Börger gebruikte deze termen oorspronkelijk ook, maar nam er afstand in het document: Psycho Logica (pag 19).

    In de kursus "Kunst en Techniek
    (1941) schrijft Börger nog:

    I.z. "zieligheid". Door iemand is dit woord becritiseerd, ofschoon het in de taal der Nederlandsche wijsbegeerte sinds Bolland burgerrecht verkregen heeft.
    De criticus oordeelde, dat het een geheel andere beteekenis had, zooals hijv. in de uitdrukking: "een zielige boel" of "een zielig geval".
    "Zielig" wordt door mij gebruikt als aequivalent van psychisch; ik moet n.l. te veel omschrijven als ik in een woord als "zieligheid" zielig door psychisch moet vervangen.
    Verder begrijp ik zeer wel het bezwaar tegen het woord "zieligheid" door mij gebruikt; maar ik verzoek eventueele critici zeer nadrukkelijk om met zichzelf te rade te gaan en zich de vraag voor te leggent wat beteekent "zielig" in de uitdrukking "een zielige boel" en daarbij niet te blijven staan bij niet werkelijk verklarende vervangingswoorden als: beklagenswaard, verdrietig enz.
    Laten zij zich een uitdrukking voorleggen als : "zij was zoo vreeselijk zielig" en hierbij denken aan bijv. een vrouw, die iemand verloor, die haar lief was.
    Wanneer en waarom dan zegt men, dat deze vrouw zielig is? Als en omdat deze vrouw geheel verzonken is in haar smartgevoel, in haar ziel.
    Uit Wikipedia (2009): Zielig - O.a.(minder gebruikelijk) betrokkenheid van de ziel op zijn eigen obsessie.

    terug










    Zedelijk, zedelijkheid
    In het dagelijks gebruik wordt daar meestal fatsoen bedoeld.
    Dit licht ook besloten in de juridische termen: "openbare zedelijkheid of openbare zedenschennis",

    Börger gebruikt het woord zedelijk in de betekenis van ethiek.

    -Ethisch (wikipedia).
    -Ethiek: Leer van van goed en kwaad. (Wijsgerig Vademecum)

    Volgens Börger:
    Zedelijk omvat datgene dat naar menselijke vrijheid streeft o.a. opheffing van het natuurlijke in de mens naar het geestelijke.

    -Börger stelt natuurlijkheid tegenover zedelijkheid. (onvrijheid >> vrijheid)

    Hier volgen enige citaten om een indruk te geven wat Börger hieronder verstaat.

    Vrijheid is zedelijkheid (Wijsgerig vademecum)

    Het zedelijk bewustzijn, dat zich zowel van zijn eigen menselijke vrijheid bewust is als van de zedelijke vrijheid van alle andere mensen (Kant)

    terug